Crematie

Deze week heb ik een crematie van dichtbij mogen meemaken. Ik hoor jullie al denken: waarom zou je zoiets willen zien, ik kan me prettiger tijdverdrijf voorstellen. Maar het hoort nu eenmaal bij het leven, en ik ben geinteresseerd in het leven van de mensen hier met alles wat daar bij hoort.

Dus ik heb me weer in een sarong gehesen (uit respect) en ben naar het crematieveldje gewandeld. Dat is eigenlijk niet meer dan een stukje grond met bomen, vlak bij het strand, met een klein soort tempeltje op een afstandje. Er wordt al druk aan de voorbereidingen gewerkt: offergaven worden op een tafel uitgestald, de muzikanten van een gamelan-orkest zetten vast hun instrumenten klaar en het wachten is op de stoet. Die komt van het huis van de overledene te voet naar de crematieplaats. Een crematie is, zoals zoveel gebeurtenissen hier, een heel sociaal gebeuren. De overledene blijft eerst 3-5 dagen thuis, waar er gewaakt wordt door familie, buren, kennissen. Om een uur of vijf 's middags begint het gezang, dat doorgaat tot middernacht en om vijf uur 's morgens weer begint. Al die tijd worden alle helpers van eten en drinken voorzien, net als de muzikanten. Dat alles kost natuurlijk geld, evenals de crematie zelf, waarbij vooral de priester en zijn helpers betaald moeten worden. Voor sommige families zijn deze kosten bijna niet op te brengen. In zo'n geval wordt de dode eerst begraven, totdat ze genoeg gespaard hebben om de rest te betalen. Soms ook worden de kosten gedeeld bij een 'groepscrematie'.

Daar komt de stoet, begeleid door muziek, iedereen in traditionele kleding. De kist - met een hele stellage erboven en twee jongetjes ernaast die water sprenkelen, rijst strooien en op een fluit spelen - wordt op een paar bamboestokken gedragen door een aantal mannen. Over het hobbelige terrein is dat geen sinecure, af en toe hangt het geheel zo scheef dat ik m'n hart vasthoud. De mannen zelf maken er voortdurend grappen over. Alle familieleden houden versierde touwen vast, waardoor iedereen met elkaar verbonden is. Het gamelanorkest was beginnen spelen zodra de stoet in zicht kwam, en terwijl de muziek opzwepender wordt, loopt de stoet nog een aantal rondjes rond de eigenlijke crematieplaats. Dan wordt het lichaam, gewikkeld in mooie doeken, in een soort bamboebed gelegd en beginnen de rituelen. Er worden veel bloemen en andere offergaven op gelegd, die steeds door de priester worden gezegend. Ik zag ook veel kleine potjes met water en een klein naambordje erin, die potjes werden leeggegoten over het lichaam en weer gezegend. Voor zover ik het begrepen heb, zijn dat kleine 'laatste groetjes' van familie en kennissen. De naaste familie staat tijdens dit gebeuren rondom het lichaam en er wordt uitgebreid afscheid genomen, de weduwe legt haar handen nog even op het gezicht van de man. En dat maakte op mij de meeste indruk, alle handelingen zijn zo zorgzaam, zo liefdevol, zo intens. Tot het laatste moment is iedereen dichtbij en heel betrokken.

Daarna wordt er ruimte gemaakt, de muziek zwelt weer aan en dan gaat de eigenlijke verbranding van start, nadat er eerst ijzeren platen rondom het lichaam werden geplaatst.

Tijdens de verbranding wordt er eten en drinken rondgedeeld, ook voor mij. Ik heb dan zelf nog een tijd met een vrouw zitten praten, die me verteld heeft hoe het na de verbranding gaat. De as wordt uitgestrooid in zee. De familie vertrekt naar huis, waar een pop gemaakt is van stro, bladeren en ander natuurlijk materiaal. Deze pop (symbool voor het lichaam van de overledene) wordt ook nog eens verbrand, en met de as daarvan moeten nog allerlei rituelen worden uitgevoerd, tot nog maanden daarna. Ook dat kost nog eens veel geld. Ze was eigenlijk een beetje jaloers op de Moslims, omdat zij hun doden begraven, met wat bloemen erbij, en dat is het. Veel mensen hier zitten jarenlang in de schulden door alle verplichte rituelen van het Hindoeisme.

Ik ben blij dat ik dit heb meegemaakt. Er was niets akeligs of griezeligs aan, integendeel. Iedereen is even vriendelijk, mijn aanwezigheid en die van nog een paar 'blanda's' (vreemdelingen) stoort de familie niet, integendeel, hoe meer belangstellenden er bij een crematie zijn, hoe meer aanzien dit geeft voor de familie.

Meer foto's natuurlijk weer in het foto-album.